Oμαλός λειχήνας

Ο ομαλός λειχήνας αποτελεί ένα χρόνιο φλεγμονώδες νόσημα με εκδηλώσεις στο βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας, αλλά και το δέρμα. Θεωρείται ως η συχνότερα απαντώμενη δερματοβλεννογόνια πάθηση με ποσοστό εμφάνισης στο γενικό πληθυσμό 2-3 %. Προσβάλλει κυρίως μεσήλικες γυναίκες – σπανιότερα άνδρες- και σε πολύ μικρό ποσοστό παιδιά, με άγνωστη ως σήμερα αιτιολογία, κατατάσσεται στα αυτοάνοσα νοσήματα του ανθρώπου και βέβαια δεν είναι μεταδοτικό. Πήρε το όνομα του από την ομοιότητα των αλλοιώσεών του με τους λειχήνες που αναπτύσσονται στους κορμούς των δέντρων και η καταγραφή του έγινε πριν από 150 έτη περίπου.

Αιτιοπαθογένεια

Το αίτιο της εμφάνισης του ομαλού λειχήνα είναι άγνωστο και κατά καιρούς από τους ερευνητές διάφοροι παράγοντες έχουν εμπλακεί στην αιτιοπαθογένειά του. Τέτοιοι είναι οι ιοί (ηπατίτιδα C, Epstein-Barr κ.ά), η ηλιακή ακτινοβολία, διάφορα φάρμακα, βακτήρια, το άγχος κ.ά. Το τελευταίο μάλιστα φαίνεται πως επιδρά σημαντικά στην έξαρση των συμπτωμάτων της νόσου, καθώς είναι γνωστή η συσχέτισή του με όλα τα αυτοάνοσα νοσήματα, ενώ και οι περισσότεροι ασθενείς με ομαλό λειχήνα δηλώνουν ιδιαίτερα σγχώδεις.

Κλινική εικόνα

Η νόσος εμφανίζεται με ποικιλία κλινικών μορφών και οι βλάβες που προκαλεί χαρακτηρίζονται ως κνησμώδεις, επίπεδες, έντονα ερυθρές, ιώδεις ή λευκές, ακανόνιστου σχήματος ή πολυγωνικές. Οι εκδηλώσεις του ομαλού λειχήνα στη στοματική κοιλότητα, που είναι και οι συχνότερες, κατατάσσουν τη νόσο σε 6 κλινικές μορφές : τη δικτυωτή (ή τυπική), τη διαβρωτική, την ατροφική, την κατά πλάκας, τη βλατιδώδη και τη φυσαλιδώδη μορφή (σπάνια). Εκδηλώσεις της δικτυωτής και διαβρωτικής μορφής εμφανίζονται συχνότερα (φώτο 1, 2) με εικόνα δικτύου λευκών αλλοιώσεων ή έντονα ερυθρές περιοχές (διαβρώσεις ή εξελκώσεις) αντίστοιχα, ενώ όλες οι μορφές μπορούν να συνυπάρχουν στον ίδιο ασθενή την ίδια χρονική περίοδο. Η νόσος μπορεί να προσβάλλει συμμετρικά (αμφοτερόπλευρα) ένα ή περισσότερα από τα σημεία του βλεννογόνου του στόματος όπως οι παρειές (συχνότερα), η γλώσσα, τα χείλη, η υπερώα, το έδαφος του στόματος και τα ούλα.  Επώδυνη συμπτωματολογία προκαλεί κυρίως η διαβρωτική-ατροφική μορφή της νόσου, με δυσκολία στη μάσηση, την κατάποση, ξηρότητα στόματος και γενικότερο ερεθισμό του βλεννογόνου στη λήψη συγκεκριμένων τροφών και ποτών (ξύδι, αλάτι, λεμόνι, ντομάτα).

Ο ομαλός λειχήνας εμφανίζεται με εξάρσεις και υφέσεις των εκδηλώσεών του, οι οποίες διαρκούν μερικές ημέρες έως και μήνες ή έτη. Αυτό σημαίνει πως η νόσος μπορεί να εκδηλωθεί σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο με επώδυνα ή όχι συμπτώματα και μετά την ίαση ή υποστροφή των αλλοιώσεων να παραμείνει σε “λανθάνουσα”- ασυμπτωματική κατάσταση για αρκετές εβδομάδες ή ακόμη και έτη μέχρι την επόμενη αναζωπύρωση.

Εκτός της στοματικής κοιλότητας, αλλοιώσεις -σπανιότερα- μπορούν να εμφανιστούν στο δέρμα (ερυθρές ή ιώδεις και έντονα κνησμώδεις περιοχές στους καρπούς των χεριών, στις κνήμες των ποδιών ή και τον κορμό), στα γεννητικά όργανα (ερυθρές επώδυνες ή κνησμώδεις διαβρωτικές περιοχές), στο τριχωτό της κεφαλής (αλωπεκία ή βλατίδες) και στα νύχια των χεριών ή των ποδιών ( λέπτυνση, ονυχοσχιστία, παρονυχία, ανονυχία).

Διάγνωση- Δαφορική διάγνωση

Η νόσος διαγιγνώσκεται με την κλινική εξέταση της περιοχής των βλαβών στη στοματική κοιλότητα και επιβεβαιώνεται ιστολογικά με τη λήψη τεμαχιδίου από την περιοχή της αλλοίωσης (βιοψία). Η τελευταία λαμβάνει χώρα στο Στοματολογικό ιατρείο, με τοπική αναισθησία και ελάχιστες έως καθόλου μετεγχειρητικές επιπλοκές. Τεχνικές όπως ο άμεσος και έμμεσος ανοσοφθορισμός που εκτελούνται από τον υπεύθυνο παθολογοανατόμο, χρησιμεύουν στη διαφορική διάγνωση του ομαλού λειχήνα από άλλα δερματοβλεννογόνια νοσήματα (πέμφιγα, πεμφιγοειδές, πολύμορφο ερύθημα) ή αλλεργικού τύπου αλλοιώσεις-λειχηνοειδείς αντιδράσεις- σε οδοντιατρικά επανορθωτικά υλικά (εμφράξεις,μέταλλα). Διαφορική διάγνωση του ομαλού λειχήνα πρέπει να γίνεται και από τις καντιντιάσεις (μυκητιάσεις) του στόματος, όπως η υπερπλαστικού τύπου και η ερυθηματώδής καντιντίαση, που παρουσίαζουν παρόμοια κλινική εικόνα.

Θεραπεία

Η αντιμετώπιση του ομαλού λειχήνα είναι συμπτωματική. Αυτό σημαίνει πως θεραπεία χορηγείται μόνο για το διάστημα που εμφανίζονται επώδυνες αλλοιώσεις της νόσου και επιχειρείται η ίασή τους. Τα σκευάσματα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς αυτή την κατεύθυνση είναι τοπικά ή συστηματικά. Στα τοπικά περιλαμβάνονται κρέμες, αλοιφές ή στοματικά διαλύματα με βάση κυρίως τα κορτικοστεροειδή (κορτιζόνη) και λίγες ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ στα συστηματικά κυρίως η από του στόματος λήψη κορτικοστεροειδών ή ανοσοκατασταλτικών. Στη συστηματική θεραπεία με κορτικοστεροειδή φάρμακα (μετρίου ή μεγάλου βαθμού αλλοιώσεις από τη νόσο) χορηγούνται μικρές σχετικά δόσεις και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, αφού συνήθως η νόσος ανταποκρίνεται γρήγορα στη θεραπεία, χωρίς επιπλοκές.

Επιπλοκές – Πορεία νόσου

Πριν από μερικά χρόνια ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε ως προκαρκινική κατάσταση τον ομαλό λειχήνα εξαιτίας της εξαλλαγής των αλλοιώσεων του σε καρκινώμα της στοματικής κοιλότητας. Το ποσοστό των ασθενών που θα υποστεί εξαλλαγή των βλαβών της νόσου δεν είναι συγκεκριμένο, αλλά έρευνες το τοποθετούν σε 0,5-3%, με διαφορετικά αποτελέσματα από περιοχή σε περιοχή. Αν αναλογιστεί κανείς το χαμηλό ποσοστό εμφάνισης της νόσου του ομαλού λειχήνα στο γενικό πληθυσμό (1-3%) και το ακόμη μικρότερο ποσοστό πιθανής εμφάνισης καρκινώματος σε αυτούς τους ασθενείς (0,5-3%), τότε ο αριθμός τους είναι πολύ μικρότερος από των “υγιών” ατόμων του γενικού συνόλου που η πιθανότητα εμφάνισης οποιουδήποτε καρκίνου του στόματος τοποθετείται σε ποσοστό 3%.

Δικτυωτή μορφή ομαλού λειχήνα
Δικτυωτή μορφή
ομαλού λειχήνα
Διαβρωτική μορφή ομαλού λειχήνα
Διαβρωτική μορφή
ομαλού λειχήνα
Διαβρωτική μορφή ομαλού λειχήνα
Διαβρωτική μορφή
ομαλού λειχήνα
Search Στοματολόγος MSc - Οδοντίατρος DDS
Share:
Open

ESPA